دانشگاه آزاد اسلامی واحد ساری گروه حقوق جزا و جرم شناسی پایان نامه برای دریافت درجه کارشناسی ارشد در رشته حقوق جزا و جرم شناسی گرایش حقوق جزا و جرم شناسی عنوان واکنش جامعه نسبت به مجرم پس از اجرای مجازات استاد راهنما دکتر استاد مشاور دکتر نگارش پاییز 1394 تقدیم به: خاتم انبیاء، حضرت محمد (ص) تشکر و قدردانی: فائق آمدن بر مشکلات و دشواری ها ممکن نبود مگر به لطف و یاری پروردگار یکتا و مهربانی که از اعطای وجودشان بهره مند گشته ام، استاد محترم، جناب آقای دکتر و جناب آقای دکتر که راهنمایی ها و مساعدتشان در طول این تحقیق برای من گره گشا بوده است و هیچ لطفی را از بنده دریغ نداشته اند. فصل اول-کلیات تحقیق
-----------
نکته مهم : هنگام انتقال متون از فایل ورد به داخل سایت بعضی از فرمول ها و اشکال درج نمی شود یا به هم ریخته می شود یا به صورت کد نمایش داده می شود ولی در سایت می توانید فایل اصلی را با فرمت ورد به صورت کاملا خوانا خریداری کنید: سایت مرجع پایان نامه ها (خرید و دانلود با امکان دانلود رایگان نمونه ها) : elmyar.net **************** بیان مساله جرمشناسان و حقوقدانان براین باورند که کیفرها باید به گونهای باشند که بتوانند نقش بازدارندگی و اصلاح جامعه را ایفا کنند.به طور کلی عواملی وجود دارد به تام عوامل بازدارنده که مانع بروز عمل مجرمانه میشوند.بر حسب اینکه این موانع این موانع در یک فرد و جامعه ضعیف باشند یا به عکس قوی و موثر باشند جرم از قوه به فعل در میآید و یا جرمی به وقوع نمیپیوندد.این موانع به دو دسته موانع داخلی و خارجی تقسیم میشوند.موانع داخلی نوعی حائل داخلی است که به غرایز و خصوصیات روانی افراد مربوط میشود و فرد را در برابر تمایلاتش برای نقض هنجارهای قانونی و اجتماعی حفظ میکند و نهایتاٌ از نقض قانون جلوگیری میکند. دسته دوم موانع خارجی هستند که این موانع همان ساختار اجتماعی محیط فرد است یعنی آنچه فرد را به احترام یا نقض قانون تشویق میکند. بعضی از این موانع بر حسب انواع جامعه تغییر مییابند و میتوانند نهادهایی مانند خانواده ، مسجد ، کلیسا ، مدرسه ، محله و ... باشند.مجازاتهای تیین شده به وسیله قانونگذار هم از جمله موانع خارجی هستند که در کنترل فرد از ارتکاب جرم نقش دارند.اجرای مجازات به صورت علنی یکی از روشهایی است که دولتها برای کنترل بیشتر جامعه و از بین بردن تمایلات مجرمانه در افراد از آن بهره می برند. البته اجرای این نوع مجازات موافقان و مخالفان خاص خود را دارد.منتقدان علاوه بر اندیشههای کیفری و جرمشناسانه بر آثار سیاسی و بینالمللی اجرای لنی مجازات انتقاداتی وارد میکنند.كيفر يا مجازات در تاريخ سابقه اي طولاني دارد زيرا جواع اوليه و ابتدايي نيز بدون برخورداري از حداقل حقوق قادر به تداوم حيات خويش نبوده اند . واكنش جزايي و جبران خسارت در مقابل يك پديده كيفري ضروري شناخته است , زيرا ضمانت اجراهاي مدني در حقوق خصوصي مثل جبران ضرر و زيان به تنهايي و عموما و معمولا بدون تاثير بوده لذا ناگزير بايد به تدابير قهري متوسل گرديد تا ضمن جبران نسبي صدمه حسن اجراي قانون و صيانت جامعه تامين شود كيفر مرعوب كننده است و عامل ترس و ارعاب نقش بازدارندگي دارد . انسان نسبت به حيات , آزادي , حيثيت و جان و مال خويشتن علاقمند است , بنابراين سلب احتمالي هر يك از اين مواهب الهي نگران كننده و بيم آور و خود وسيله اي است براي بازداشتن اشخاص از تعددي و تجاوز به حقوق ديگران و جامعه. زهکاری افراد و نوجوانان امروزه در سطح وسیعی به عنوان یکی از مشکلات و دغدغه های کشورهای مختلف تلقی شده روند رو به رشدی را پشت سر می گذارد در پایان جنگ جهانی دوم جهانی بزهکار افراد تا اندازه ای روبه کاهش نهاده بود اما مجدداً رو به افزایش نهاد و درصد قابل ملاحظه ای از افراد و نوجوانا و رطه بزهکاری غوطه ور گردیدند. به عنوان مثال تعداد افراد بزهکار در سال ۱۹۵۹ به بیست هزار , در ۱۹۶۱ به سی هزار در ۱۹۶۴ به چهل هزار د سال ۱۹۷۰ به ۴۶۷۷۹ نفر در ۱۹۸۱ به ۶۳۳۳۶ نفر رسیده و در سالهای ۱۹۸۷ و ۱۹۹۰ در حدود ۷۲ هزار نفر استقرار یافته است. سیر صعودی و پیشرفت فوق العاده جوامع صنعتی سستی اعتقادات دینی و مذهبی , جنگ , توسعه غیر اصولی شهرها, برخورد ملل و اقوام گوناگون درهم ریختن و از هم پاشیدگی خانواده ها را می توان علل عمده یی دانست که منجر به سیر صعودی بزهکاری افراد و نوجوانان در جوامع امروزی گردیده است, بدین واسطه دستگاه عدالت کیفری همه روزه با افراد و نوجوانانی سر و کار دارد که به علت از هم پاشیدگی کانون خانواده بی پرسرستی, اعتیاد و فقر دست به ارتکاب جرم یازدیده اند اینان اکثر افرادی هستند که همه روزه , در خیابانها پارکها و معابر عمومی با بسته های آدامس یا شکلات , سده راه عابرین شده و با لا به و زاری تقاضای خریدن آدامس یا شکلاتی را می نمایند و یا با در دست داتن چند شاخه گل و یا دستمال و شیشه پاک کن , منتظر قرمز شدن چراغ راهنماد بوده تا چند شاخه گل را و یا شیشه ای را پاک کنند و مبلغی دریافت نمایند این افراد و کودکان به کودکان خیابانی معروف گردیده اند, خردسالان امروز بزهکاران بالقوه خطرناک آینده هستند که امروز به عنوان افراد در معوض خطر در جرم شناسی مورد مطالعه قرار می گیرند.بدین لحاظ شاید بتوان گفت که این کودکان و نوجوانان خود به نوعی مجنی علیه و بزه دیده می باشند ؛ اینان قربانی شرایط نامطلوب جامعه فقر فاصله طبقاتی اعتیاد والدین و بی سرپرستی می باشند که به واسطه آن به ورطه بزهکاری رانده شده اند اینان قربانی جرم شناسی می شوند وسیله ارتکاب جرم قرار می گیرند و نهایتاً خودنیز مستقلاً مرتکب اعمال معارض قانون می گردند اما جامعه در قبال اینان چه وظیفه ای دارد و چه واکنشی را علیه این به اصطلاح بزهکاران شایسته می داند؟ آیا وجود آنان برای جامعه خطرناک است و باید به شدید ترین نحو ممکن با آنان برخورد نمود؟ یا طریق مناسب دیگری را باید در پیش گرفت.در هر حال باید دانست که واکنش جامعه در قبال این دسته از بزهکاران از اهمیت فوق العاده برخوردار بوده و می تواند به گونه یی قاطع , سرنوشت این کودکان و نوجوانان را در آینده ای نه چندان دو رقم بزند واکنشی نامناسب و به دور از عقل و منطق از آنان بزهکارانی بالفطره در آینده خواهد ساخت, در حالی که واکنشی مناسب و شایسته آنان را مجدداً به آغوش اجتماع باز خواهد گرداند و جامعه از آنان به عنوان افراد شرافتمند استقبال خواهد نمود. در عین حال باید توجه داشت ارتکاب جرم در پی خود , واکنش جامعه و بخصوص گروهی را که از جرم متضرر شده اند در پی داشته و جامعه ناچار برای حفظ هنجارها و ضوابط حاکم بزه و بزهکاری که مرتکب هنجار شکنی و نقض قانون جزا گردیده , از خود واکنش نشان دهد فرقی نمی کند که مرتکب و ناقض قانون چه کسی باشد بزرگسال باشد یا طفل یا نوجوان؛ اما در این خصوص جوامع وجه تمایزی را در نحوه واکنش خود علیه افراد و نوجوانان بزهکار قائل میشوند تا بتوانند به اهداف و نتایج عالی مورد نظر خویش دست پیدا کنند.این مساله از نظر بین المللی نیز از اهمیت فراوانی برخوردار است به طوری که جوامع بین المللی نیز در رابطه با افراد و نوجوانان به تصویب پیمانها و مقرراتی نموده اند که با برخورداری از یک استاندارد بین المللی دولتها را در اتخاذ یک روش مناسب در جهت واکنش اجتماعی صحیح و مناسب علیه افراد بزهکار ارشاد و راهنمائی کنند.در این پایان نامه سعی بر این است تا بررسی کامل و همه جانبه ای از موضوع مورد نظر داشته باشیم. سوابق تحقیق در ارتباط با موضوعات مشابه رساله چندین مقاله و فارسی و مقاله وکتاب عربی وجود دارد، که هر کدام به جهاتی به موضوع مورد نظر اشاره کرده اند. به این صورت که در مقالات فارسی با موضوع واکنش جامعه نسبت به مجرم پس از اجرای مجازات , بیشتر به بیان کلیات مذکور در این رابطه پرداخته شده و منابع خارجی نیز موضوع را به نحو جامع بررسی ننموده و از دید ما فضای بحث و بررسی بیشتری وجود دارد. )-1 زندان و تبعید در اسلام ، شیخ نجم الدین الطبسی ترجمه مصطفی شفیعی و سید محمد رضا حسینی ، انتشارات صفحه نگار بهار 1385( )-2مجموعه مقالات همایش بین المللی کاهش استفاده از مجازات زندان ، دبیرخانه کاهش استفاده از مجازات زندان ،انتشارات راه تربیت سال 86( 3-(حبس انسان مدار ، مرکز بین المللی اصلاح قوانین و سیاست جنایی ، ترجمه حسن طغرانکار ، انتشارات راه تربیت( )-4 مقدمه ای بر جامعه شناسی زندان ، تالیف علی شمس ، انتشارات راه تربیت ، چاپ چهارم سال 1387. سوالات تحقیق 1-واکنش جامعه تا چه حدی می تواند در اصلاح مجرم موثر باشد؟ 2-واکنش اجتماعی چگونه در کودکان بزهکار موثر است؟ 3- آیا مجازات های مالی و اقتصادی موثر تر از زندان هستند؟ فرضیات تحقیق 1-واکنش صحیح جامعه از قبیل فراهم کردن امکانات رفاهی و اشتغال و... برای مجرم می تواند کمک شایانی به اصلاح مجرم کند. 2- واکنش جامعه در قبال این دسته از بزهکاران از اهمیت فوق العاده برخوردار بوده و می تواند به گونه یی قاطع , سرنوشت این کودکان و نوجوانان را در آینده ای نه چندان دو رقم بزند واکنشی نامناسب و به دور از عقل و منطق از آنان بزهکارانی بالفطره در آینده خواهد ساخت, در حالی که واکنشی مناسب و شایسته آنان را مجدداً به آغوش اجتماع باز خواهد گرداند و جامعه از آنان به عنوان افراد شرافتمند استقبال خواهد نمود.
اهداف تحقیق 1-بررسی مفهوم جرم و انواع مجازات و واکنش اجتماعی و نقش آن در پیشگیری و کاهش جرم 2-شناخت علل فردی و اجتماعی گرایش به جرایم در جامعه وتاثیر واکنش اجتماعی در کاهش آن ها 3-کمک به قضات جهت استفاده درمحاکم و دانشجویان و اساتید برای مطالعه 4-راهکارهای مناسب در جهت حل چالش ها و خلا های قانونی مرتبط با بحث ارائه
روش تحقیق روشی که برای این تحقیق به کار گرفته شده است روش توصیفی–تحلیلی است. برای این منظور ازابزارهایی استفاده خواهد شد، از جمله، استفاده از منابع موجود در کتابخانه ها و بانک های اطلاعاتی. پس ازجمع آوری منابع و فیش برداری از آن ها، به تشریح و تحلیل مطالب، شناسایی معضلات مربوطه و راه های احتمالی پاسخگویی به آن ها، پرداخته خواهد شد. این پژوهش اساسا با استفاده از آخرین و جدیدترین مقالات وکتاب ها و اسناد حقوقی و هم چنین منابع معتبر الکترونیکی انجام خواهد شد.روش تجزيه و تحليل داده ها از طريق روش تحليلي استنباطي است.
فصل دوم-ادبیات و پیشینه تحقیق مبحث اول-مفهوم جامعه گفتار اول-مفهوم جامعه در لغت از نظر لغوی ، جامعه مؤنث جامع یعنی گردآورنده ، فراهم آورنده ، شکل اجتماع مردم یک کشور یا یک شهر یا ده می باشد. جامعه در زبان فرانسه و زبان انگلیسی که از ریشه لاتین گرفته شده به معنی دوست ، رفیق ، متحد و همراه است. جامعه را عده ای وضع و حالت انسانهایی می دانند که تحت قانون مشترک زیست می کنند. هابز معتقد بود ، جامعه نتیجه قراردادی است که بر اثر یک جنگ دائمی به وجود آمده و به این ترتیب او شکل گیری جامعه را امری طبیعی می داند. (توماس هابز از متفکران قرن 19 میلادی در انگلستان بود). گفتار دوم-مفهوم جامعه از نظر اندیشمندان ژان ژاک روسو ، متفکر فرانسوی ، جامعه را مجموعه ای از افراد می داند که تحت نظامات و «قرارداد اجتماعی» و قوانین خاص به یکدیگر پیوند خورده و زندگی دسته جمعی دارند. «ادوارد وسترمارک» ، مردم شناس انگلیسی ، جامعه را گروهی از مردم می داند که با همکاری یکدیگر زندگی می کنند. عده ای دیگر از متفکران جامعه را گروه وسیعی می دانند که از افراد کثیری که وجوه اشتراک زیادی دارند ، برای بقاء و استمرار خود همکاری می کنند و سازمانهای مختلفی بوجود می آورند. «اگوست کنت» جامعه شناس نامدار می گوید جامعه متشکل از افرادی است که در هر زمان ، زندگی می کنند و سایر کسانی که مرده اند ، لیکن با تأثیر بر ذهن و اندیشه نسل کنونی و نسلهای آینده به حیات خود ادامه می دهند. وی معتقد است که جامعه انسانی به آگاهی و خردمندی افرادش ممتاز است. «کنت» به تعلق و دلبستگی جامعه انسانی که پیوند گذشتگان با افراد معاصر و با نسلهای آینده است اشاره نموده و میراث فرهنگی و اخلاقی نسل های پیشین را که بر آیندگان حکومت می کنند را ارج می نهد. در اندیشه کنت ، سیر تحولات و دگرگونیهای رو به تکامل جامعه بشری به خوبی مشهود است. در تعریف جامعه و خصلتها و ویژگیهای آن ، صاحب نظران علوم اجتماعی آراء و نظریه های مختلفی ارائه داده اند و هر یک از دیدگاه خاص خود ، با بینش های متفاوت جامعه را توصیف نموده اند. مثلاً فردگرایان که فرد را معیار قرار می دهند ، جامعه را چیزی غیر از مجموع تک تک افراد با خصلتهای آنان نمی دانند و از این رو می پندارند که برای درک صفات یک جامعه و یا درک پدیده های اجتماعی فقط کافی است که خصلت ها و صفات افراد شناخته شوند. این گروه متفکران سخت در اشتباه هستند چرا که به خصلت ویژه جامعه آگاهی ندارند. همانطوری که در علوم طبیعی و طبیعت ، اجزاء تشکیل دهنده یک کل یا یک مجموعه دارای خصوصیات آن کل مجموعه نیستند ، در زمینه علوم اجتماعی و جامعه هم ویژگی های افراد (تک تک افراد) با ویژگیهای کل جامعه کاملاً متفاوت است (با این تفاوت که فرد برخلاف عنصر شیمیایی درکل حل نمی شود). مثلاً انسان که از مجموعه ای از اعضاء و سلولهاست ، دارای خصوصیتی است که آن اجزاء یا سلولها به تنهایی ندارند. مانند : خصلت تکلم ، خصلت اندیشیدن و غیره.جامعه دارای ویژگی و صفات خاصی است. یا بقول «دورکیم» جامعه دارای شعور اجتماعی و یا روح اشتراکی یا وجدان جمعی خاصی می باشد که از افراد متمایز است. لذا دارای تعریف خاص ، مفاهیم و اصطلاحات خاص و عملکرد خاصی می باشد و بر قوانین خاص اجتماعی استوار است.جامعه شناسی تعریف مشخص و معینی برای جامعه قائل است از این دیدگاه جامعه نظام نسبتاً پایدار ارتباط و روابط اجتماعی گروههای بزرگ افراد است که نیروی قانون ، آداب و رسوم ، از آن حمایت می کند. این نظام در سیر تکامل تاریخی به وجود آمده و برپایه قوانین معینی قرار دارد و یکی از مراحل تکامل مترقیانه انسان بشمار می آید. بعبارت دیگر جامعه گروه بزرگ و پر دوام و متحرکی از افراد است که برای هدفهای مشترک و با توجه به نیاز مشترک با هم دارای مناسبات و ارتباطات و روابطی در جهت رفع مجموعه نیازهای مادی و معنوی اشان هستند. در این میان کار و فعالیت مشترک جمعی این گروه ها در جهت رفع کل نیازهای اصلی و اساسی (نیازهای مادی و معنوی) از اهمیت ویژه ای برخوردار بوده و عامل اصلی تجمع آنها و علت اصلی بقاء تداوم و تحرک جامعه محسوب می گردد. این نظام کلی در عین حال از نظامها و دستگاههای کوچکتری و همچنین از اجزاء و عناصری تشکیل شده است که با هم دارای روابط معینی بوده و بر مبنای قوانین خاصی دارای عملکردهایی هستند و در هم مؤثر و از هم اثر پذیرند مانند : نهادها ، سازمانها ، گروهها ، اقشار و طبقات مختلف اجتماعی. جامعه شناسی علم شناخت پدیده های اجتماعی و کشف قوانین حاکم بر جامعه و تحولات اجتماعی است. پس جامعه شناسی یک علم است زیرا برطبق تعریف علم ، پدیده های اجتماعی را مطالعه کرده و قوانین آنها را کشف می کند. از این جهت که جامعه خود نظام بزرگی است که از خرده نظام هایی مانند : نهادها ، سازمانها ، طبقات ، اقشار و گروه های اجتماعی تشکیل شده ، لذا می توان جامعه شناسی را این چنین نیز تعریف کرد که : جامعه شناسی علم مطالعه نهادها ، اقشار ، گروه های اجتماعی در جهت کشف قوانین حاکم بر آنها و درک ویژگی های حیات اجتماعی و تحولات اجتماعی است. مبحث دوم-مفهوم جرم گفتار اول-تعریف جرم در لغت جرم در لغت به معناي «گناه» آمده است.همانگونه که اقدام منفي به صورت فعل هم مشمول مجازات است انجام ندادن يک فعل و عدم اقدام به آن هم قابليت پيگيري کيفري دارد و مجازات خاص خود را هم خواهد داشت.«جرم عمل يا خودداري از عملي است که مخالف نظم و صلح و آرامش اجتماع بوده و از همين حيث مجازاتي براي آن تعيين نموده باشد.»انجام تخلف و جرم از ناحيه افراد عموماً به صورت مختلف صورت مي گيرد و بر اساس آن مجازاتهاي مربوط به جرائم در قانون مدون شده است.«جرم مخالفت با اوامر و نواهي کتاب و سنت يا ارتکاب عملي است که به تباهي فرد يا جامعه بيانجامد. هر جرم را کيفري است که شارع بدان تصريح کرده يا اختيار آن را به ولي سپرده است.» همانگونه که مشخص است فردي مبادرت به ارتکاب جرمي مي نمايد قانون حسب جرم ارتکابي، مجازات خاص خود را براي شخص خاطي در نظر گرفته و متخلف را به مجازات مقرر در آن محکوم نموده است. دورکیم جامعه شناس فرانسوی می گوید: «هر عملی که در خور مجازات باشد، جرم است». یعنی هر فعل یا ترک فعلی که نظم و آرامش اجتماعی را مختل سازد و قانون نیز برای آن مجازاتی تعیین کرده باشد، «جرم» محسوب می شود.به نظر دورکیم، «ما کاری را به خاطر «جرم» بودن محکوم نمی کنیم بلکه از آن جایی که آن را محکوم می کنیم جرم تلقی می شود.»از نظر حقوقی نیز «جرم عملی است که بر خلاف یکی از موارد قانون مجازات عمومی هر کشور باشد و مجرم کسی است که در زمان معینی عمل او بر خلاف قانون رسمی کشور باشد.» برای بررسی بهتر موضوع، پدیده جرم را از چند رویکرد تعریف می کنیم.«جرم یک عمل عمدی و ارادی بر علیه قانون است که غیر قابل حمایت و بخشودن بوده، مجرم باید دستگیر شود و به وسیله دولت مجازات گردد.» «سست بودن معیارهای قانونی باعث به وجود آمدن رفتارهای ضد اجتماعی می گردد. تاکید بر تعریف قانونی جرم توسط دو ملاک مشخص، تعیین می گردد. یکی رفتارهایی که از قوانین اجتماعی تخطی و تجاوز می کنند و دوم مقررات قانونی برای مجازات یک عمل.» به بیان دیگر از منظر اجتماعی می توان گفت که جرم یک پدیده «معمولی» جامعه است. زیرا که بر حسب احساس تنفر و انزجاری که بزهکار در جامعه بر می انگیزد، معین می گردد. البته درجه بروز تنفر و انزجار در چهارچوب جامعه ی مشخص در افراد متفاوت می باشد. هر گروه دارای معیارهایی از رفتار است که «هنجار» نامیده می شود. این هنجارها ضرورتاً به صورت قانونی تدوین نشده اند؛ بلکه هر کس از نقطه نظر گروهی که عضو آن است، عملی را بهنجار (درست) و نابهنجار (نادرست) جرم می داند و این هنجارها بستگی به ارزشهای فرهنگی هر جامعه دارد. مجرم کسی است که برچسب خورده و جرم رفتاری است که دیگران به آن برچسب زده اند.این رویکرد معتقد است که رفتارها به خودی خود به عنوان جرم یا کجروی محسوب نمی شوند؛ بلکه این افراد و گروههای فرهنگی هستند که به این رفتارها به عنوان جرم برچسب می زنند..باید توجه داشت که جرم یک پدیده اجتماعی و کاملاً نسبی است. چرا که جرم در یک زمان و در بین برخی ملتها، جرم محسوب می شود، در حالی که در زمان و مکان دیگر جرم شناخته نمی شود. برای روشن شدن مطلب چند مثال می آوریم:قبل از ظهور اسلام، زنده به گور کردن نوزادان دختر در بین قبایل عرب متداول بود و مجازاتی در پی نداشت؛ در حالی که پس از ظهور اسلام این عمل نهی شد و عنوان گناه پیدا کرد.لواط در آتن و قبیله چوکچی و سرقت در قوم اسپارت جرم نبوده؛ ولی در بیشتر جوامع جرم محسوب می شود.در جزایر فیچی کشتن پدر و مادر نه تنها جرم نیست؛ بلکه کاری نیک شمرده می شود. و یا «پدرکشی» در بین اسکیموها و «دخترکشی» در چین باستان اساساً جرم شناخته نمی شود.سرخپوستان بلاک فوت دزدیدن اموال بیگانگان را کاری نیک می انگارند و بسیاری از محرومان ستمدیده ربودن اموال بیگانگان را «دزدی» و «بد» نمی شمارند؛ در صورتی که از منظر صاحب نظران اجتماعی هیچ کدام از این نظرات پذیرفته نمی شود.زنان اسکیمو اگر توسط مردی قویتر از شوهرانشان دزدیده شوند، مورد مواخذه قرار نمی گیرند، هم چنین آن مرد «زن دزد» مورد تشویق جامعه اسکیمو قرار می گیرد؛ زیرا جرات کرده است خانواده ضعیفی را از بین ببرد.بنابراین می توان گفت که نظر جامعه نسبت به جرم در همه جا یکسان نیست.در جرم شناسی پدیده های بزه، بزهکار و بزهکاری به عنوان سه رکن اصلی در نظر گرفته می شود. بنابراین در ادامه ، سعی در ارائه یک تعریف برای هر کدام از این ارکان، داریم.هر عملی که در جامعه قوانین را نقض کند و مجازات در پی داسته باشد، «بزه» نامیده می شود.هر جرمی که صورت می گیرد، دارای علل سازنده ای است که بر روی فرد اثر می گذارد و او را به سوی ناسازگاری و نابهنجاری سوق می دهد. پی آمد این سوق دادنها، ارتکاب خطا است و خاطی را به یک تعبیر «بزهکار» می نامند.بزهکاری مجموعه ای از جرایمی است که در یک زمان و مکان معین به وقوع می پیوندد. ژامبو مرلن در این زمینه می نویسد:« بزهکاری پدیده ای است که بدون توجه به بزهکار، می توان آن را مورد بررسی قرار داد و تراکم جرم، اهمیت گونه های مختلف جرایم، تغییرات اجتماعی جرایم را از نظر مکان، زمان، نژاد، مذهب و دقیقاً تحقیق کرد.»لاک ساین نیز در این زمینه می نویسد: «بزهکاری یک میکروب اجتماعی است. این میکروب در محیطی که آمادگی پروراندن تبهکار نداشته باشد، بروز نکرده، جرمی اتفاق نمی افتد.»در ایران نیز بزهکاری به کل جرایمی گفته می شود که در صورت ارتکاب به موجب قوانین قصاص، دیات، حدود و تعزیرات دارای مجازات هستند. گفتار دوم-تعریف جرم در اصطلاحدر اصطلاح، عليرغم تعاريف زيادي كه از جرم شده هنوز هم اين موفقيّت به دست نيامده تا از جرم، آن چنان تعريفي به عمل آيد كه مورد قبول همگان قرار گيرد و در زمان و مكان واجد ارزش باشد و دليل اين امر نيز اينست كه پديدۀ جرم بر حسب نظر دانشمندان و محققان داراي مباني و صور گوناگون بوده، به سخني ديگر، آنچه كه از نظر يكي جرم محسوب ميشود بر حسب ديگري نه تنها ممكن است عنوان جرم به خود نگيرد، بلكه امكان دارد كه حتي عملي پسنديده به شمار آيد. محیط اجتماعی بر اثر عوامل مختلفی، افراد را به طرف ارتکاب جرم می کشاند، پس لازم است برای بررسی بهتر موضوع، محیط اجتماعی را از چند منظر مورد بررسی قرار دهیم. محیط اجتماعی را می توان به محیط های خانوادگی، اتفاقی، انتخابی و تحمیلی تقسیم کرد که هر کدام از این محیط ها به سهم خود تاثیر بسزایی در بروز رفتار انحرافی و ارتکاب جرم دارد.خانواده محیطی است که شخص بدون اینکه حق انتخاب داشته باشد در آن متولد می شود و در این محیط شخصیت وی پی ریزی می شود. این محیط رابطه مستقیمی با بروز انحرافات اجتماعی از جمله ارتکاب جرم دارد.باید توجه داشت که وقتی محیط خانواده رو به هم گسیختگی می رود، غالباً منجر به فرار کودکان از منزل، مدرسه و ولگردی می شود و آنها را به ارتکاب جرایم مختلف می کشاند.بنابراین می توان گفت که فرآیند تربیت زیستی اجتماعی کودک از خانواده آغاز می شود. خانواده نیز جمعی کوچک از یک جامعه بزرگ است. خانواده و محیطی که کودک در آن متولد می شود و رشد می یابد، نقش مهمی در رشد جسمی و روانی و تکوین شخصیت کودک ایفا می کند. پس باید محیط او را مساعد و آماده ساخت.محیط اتفاقی یا محیط موقت شامل محیط مدرسه، کار و سربازی می شود. این محیطها تشکیل دهنده مراحل خاصی از زندگی است و به سهم خود افراد را تحت تاثیر قرار می دهد و به همان اندازه که در تعلیم و تربیت افراد و عادت دادن آنان برای انطباق یا زندگی عادی اجتماعی موثر است، در انحراف و ارتکاب بزه نیز تاثیر دارد.محیط انتخابی محیطی است که فرد، خود انتخاب می کند. از جمله محیطهای انتخابی می توان به محیط خانوادگی که با انتخاب همسر و امر زناشویی آغاز می گردد، محیط کار، انجمن ها، کانونها و محیط هایی که برای گذراندن اوقات فراغت انتخاب می شوند، اشاره کرد.محیط تحمیلی، محیطی است که در آن آزادی فرد محدود شده و فرد نمی تواند کوچکترین قدرتی در انتخاب از خود نشان دهد که از جمله این محیط ها، می توان بازداشتگاه ها، ندامتگاه ها، کانون های اصلاح و تربیت و دیگر سازمان های مشابه را نام برد.باید به این نکته مهم توجه داشته باشیم که میزان ارتکاب جرم در همه جا یکسان نیست و تحت تاثیر شرایط جغرافیایی و اقلیمی، وضعیت اجتماعی و اقتصادی، شرایط و موقعیت خانوادگی، تربیتی و شغلی و طرز فکر و نگرش افراد جامعه، قرار دارد. بنابراین در ادامه چند مورد از این عوامل محیطی را مورد بررسی قرار می دهیم.شهرنشینی و مهاجرتهای بی رویه روستاییان به شهرها: شهرنشینی و مهاجرت های گروهی و گسترده به شهرها باعث شده است که بخش اصلی و هسته ای شهرها از بین برود و به جای آن زاغه ها، زورآبادها، حلبی آبادها و احداث مسکنهای غیربهداشتی و غیرقانونی در محلات فقیرنشین به وجود بیاید. که این عامل به سهم خود در افزایش انحرافات اجتماعی و بروز رفتار انحرافی و ارتکاب جرم نقش بسزایی داشته است. در شهرهای بزرگ، به دلیل افزایش بی حد جمعیت، هیجان، آشفتگی، نگرانی، ترس و تشویق و اضطراب در بین شهرنشینان رو به فزونی نهاده، به طوری که اغلب شهروندان را کشمکش و فشارهای روانی تهدید می کند. همچنین انحرافات جنسی، اعتیاد به مواد مخدر، مصرف مشروبات الکلی و نیز روحیه سودجویی و سوداگری و روابط ناسالم و غلط اقتصادی در شهرها رونق بیشتری دارد. در واقع در فعالیت های شهری فردگرایی و تکروی بیشتر دیده می شود و روابط صمیمانه و چهره به چهره در بین شهروندان کمتر است و احساس انزوا شدت بیشتری دارد.از سوی دیگر با مهاجرت روستاییان به شهرها فقر روستاها به شهرها انتقال می یابد. و این مهاجرت های بی رویه باعث ایجاد شغلهای کاذب در شهر می شود. روستاییان بدون اینکه برنامه ریزی قبلی برای ادامه زندگی در شهر داشته باشند ، با مهاجرت به شهر با مشکلات عدیده ای مواجه می شوند که از جمله آن می توان به بیکاری اشاره کرد و وقتی این افراد با بیکاری مواجه می شوند ناچار رو به کارهای غیرقانونی و ضداجتماعی چون: خرید و فروش مواد مخدر، واسطه گری و دلالی و
می آورند و در نتیجه به اشاعه جرم در جامعه کمک می کنند.همچنین روستاییان وقتی که به شهر مهاجرت می کنند با یک فرهنگ جدید مواجه شده و در بسیاری از موارد به خاطر نامتجانس بودن با شیوه زندگی شهری، هویت خود را کم و بیش از دست می دهند و در محیطهای نامانوس شهری مرتکب جرم می شوند.به جرات می توان گفت که فقر و بیکاری از جمله عوامل موثر و تاثیرگذار در پیدایش جرم و ارتکاب آن است. به نظر برخی از جامعه شناسان فقر و بیکاری در برخی از افراد تهیدست عقده حقارت ایجاد می کند و فرد را به ارتکاب جرم وا می دارد. مثلاَ در اغلب دخترانی که منحرف شده اند از یک سو، این دختران دارای زندگی محقر بوده و از سوی دیگر تمایل داشته اند لباسهای فاخر و تجملات دیگر را داشته باشند.ادواردگلور (E. Glover) می نویسد:« دختران خانواده های کارگر فقیر از سن ۱۰ سالگی به مسایل جنسی پی می برند چون سرپرست و مربی شایسته ای ندارند. از همان سن بلوغ با همسالان خود در این خصوص صحبت کرده، تماس می گیرند و پس از بلوغ حجب و حیا نمی شناسند و این عمل را یکی از وسایل لازم زندگی فرض می کنند.»بنابراین در جامعه ای که توزیع ثروت به صورت عادلانه صورت نمی گیرد، هر روز شاهد فقیرتر شدن فقرا و غنی تر شدن ثروتمندان خواهیم بود که این امر باعث افزایش فاصله طبقاتی شده و اثرات مخربی را در پی دارد که از جمله آن پیدایش جرم و اشاعه آن در جامعه است. مبحث سوم-تعریف مجازات گفتار اول-تعریف مجازات در لغت
