دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات مازندران گروه علوم انسانی پایان نامه برای دریافت درجه کارشناسی ارشد در رشته حقوق جزا و جرم شناسی(M.A) عنوان جرم نشر اکاذیب رایانه ای در حقوق کیفری ایران استاد راهنما دکتررضا علی محسنی نگارش محمد مدانلو جویباری تابستان 1393 تقدیم به: شهدای هشت سال دفاع مقدس، وهمچنین تمامی اعضای خانواده ام که در این مسیر همیشه حامی من بوده اند. با تشکر از : تمامی اساتید محترم علی الخصوص دکتر رضا علی محسنی که از تلاششان به خاطر روشنگری در زمینه تحقیق و پژوهش این پایان نامه،از خداوند برایشان سربلندی و طول عمر مسئلت دارم. فهرست مطالب عنوان صفحه TOC \h \z \t "کلید 5;1" چکیده PAGEREF _Toc398395356 \h 1فصل اول : کلیات تحقیق 1-1-مقدمه PAGEREF _Toc398395357 \h 31-2-بيان مسأله41-3-اهمیت و ضرورت تحقيق PAGEREF _Toc398395359 \h 71-4-مرور ادبیات و سوابق مربوطه PAGEREF _Toc398395360 \h 81-5-اهداف تحقيق PAGEREF _Toc398395361 \h 101-6-سؤالات تحقیق PAGEREF _Toc398395362 \h 101-7-فرضيههاي تحقیق PAGEREF _Toc398395363 \h 101-8- تعريف واژهها و اصطلاحات PAGEREF _Toc398395364 \h 111-8-1-تعریف جرم PAGEREF _Toc398395365 \h 111-8-2-تعریف نشر و اشاعه اکاذیب PAGEREF _Toc398395366 \h 111-8-3-تعریف رایانه PAGEREF _Toc398395367 \h 111-9- روش تحقیق PAGEREF _Toc398395368 \h 12فصل دوم : نشر اکاذیب در جرائم رایانه ای 2-1- تعریف رایانه PAGEREF _Toc398395369 \h 142-2- مفهوم صدق و کذب PAGEREF _Toc398395370 \h 152-3-جرم چیست؟ PAGEREF _Toc398395371 \h 162-4- مفهوم جرائم رایانه ای162-4-1- تاریخچه جرائم رایانهای172-4-2- اقدامات به عمل آمده در مورد جرائم رایانه ای182-5-تعریف جرم نشر اکاذیب19فصل سوم : بررسی جرم نشر اکاذیب رایانه ای 3-1-جرم نشر اكاذيب رایانه ای از ديدگاه قانون مجرمانه و غير مجرمانه PAGEREF _Toc398395376 \h 223-2-اشاعه اکاذیب، هتک حرمت، رایانه، اینترنت243-3- عناصر ارتکابي جرم263-3-1- عنصر معنوي263-3-2-عنصر مادي293-3-3- عنصر قانوني303-4- اركان تشكيل دهنده جرم نشر اكاذيب PAGEREF _Toc398395382 \h 303-4-1- عنصر قانونی جرم نشر اکاذیب رایانه ای PAGEREF _Toc398395383 \h 303-4-2- رکن مادی جرم نشر اکاذیب رایانه ای PAGEREF _Toc398395384 \h 323-4-3- رکن روانی جرم نشر اکاذیب رایانه ای373-5-انتشار عکس و فیلم خصوصی افراد PAGEREF _Toc398395386 \h 423-6-جرم نشر اکاذیب به وسیله پیامک PAGEREF _Toc398395387 \h 423-6-1-مطلق بودن جرایم پیامکی433-6-2-مجازات مرتکبین جرایم پیامکی443-7-اهمیت و بررسی نشر اکاذیب رایانه ای453-8-تغيير يا تحريف فيلم يا صوت يا تصوير ديگري493-9-انتشار صوت يا تصوير يا فيلم خصوصي يا خانوادگي يا اسرار ديگري493-10- نشر اکاذیب رایانه ای و نسبت دادن اعمال خلاف حقیقت PAGEREF _Toc398395393 \h 503-11- جرم نشر اكاذيب در ساير قوانين533-12-مطلق یا مقید بودن جرم نشر اکاذیب رایانه ای54فصل چهارم : تطبیق جرم نشر اکاذیب رایانه ای با مواد عمومی قانون مجازات اسلامی جدید و بررسی مجازات آن 4-1-تطبیق مواد عمومی قانون جدید با جرم نشر اکاذیب رایانه ای564-1-1- قابل گذشت بودن یا غیر قابل گذشت بودن جرم نشر اکاذیب در جرایم رایانه ای564-1-2-تکمیلی یا تبعی بودن جرم نشر اکاذیب در جرایم رایانه ای564-1-3 شرکت در جرم نشر اکاذیب در جرایم رایانه ای594-1-4- معاونت در جرم نشر اکاذیب در جرایم رایانه ای604-1-5- تعدد جرم نشر اکاذیب در جرایم رایانه ای614-1-6- موقعيت جرايم نشر اکاذیب در جرایم رایانه ای از نظر مطلق و مقيد بودن614-1-7-تخفیف مجازات جرم نشر اکاذیب رایانه ای624-1-8-تعویق صدور حکم جرم نشر اکاذیب رایانه ای644-1-9-تعلیق اجرای مجازات جرم نشر اکاذیب رایانه ای644-1-10-عفو درجرم نشر اکاذیب رایانه ای654-1-11- مرور زمان در جرم نشر اکاذیب رایانه ای664-2-مجازات جرم نشر اکاذیب رایانه ای674-2-1- تعريف مجازات و انواع آن در حقوق جزاي ايران674-2-1-1- مفهوم مجازات674-2-1-2- انواع مجازات در حقوق جزاي ايران684-2-1-3-طبقه بندي مجازات در قانون مجازات اسلامي704-2-2- مجازات جرم نشر اکاذیب رایانه ای714-2-3-تشديد مجازاتها724-3- دادگاه صالح به رسیدگی744-3-1-محل وقوع جرم و دادگاه صالح جهت رسيدگي82فصل پنجم : نتیجه گیری و پیشنهادات 5-1 -خلاصه تحقیق855-2-پیشنهادات......................................................................................................................86 فهرست منابع88 چکیدهیکي از اتهامات انتسابي شايع به ويژه به اصحاب رسانه و گاهي فعالان سياسي کشورما، ارتکاب نشراکاذيب به قصد تشويش اذهان عمومي است که متاسفانه رويه قضايي در انطباق مصداق با ماده قانون و تشخيص قضايي ارتکاب اين جرم ، اغلب رويکردهاي متفاوت دارد، به نحوي که در برخي از احکام صادره ، عبارت « تشويش اذهان عمومي» در کنار نشراکاذيب و به عنوان يک جرم مستقل ذکر شده در حالي که با مراجعه به قوانين جزايي، جرمي تحت اين عنوان ملاحظه نميشود و تشويش اذهان عمومي بخشي از عنصر رواني «سوءنيت خاص» براي تحقّق جرم نشراکاذيب است. نگارنده طي يادداشتها و يا مقالات متعدد به تحليل ارکان متشکله «نشر اکاذيب» و تبيين «مفهوم تشويش اذهان عمومي» در مطبوعات پرداخته است. اما کاربرد قضايي شايع اين جرم به خصوص درجرايم مطبوعاتي و وجود نکتههاي ظريف در زمينه تشخيص قضايي و احراز ارکان متشکله آن ، ضرورت نگارش مقالات بيشتر را ايجاب مينمايد به ويژه اين که در اغلب تأليفات کتب حقوق جزايي ، آن چنان که بايد تشريح عناصر تشکيل دهنده اين جرم و تفاوت آن با ارکان جرايم ديگر عليه حيثيت وشرافت اشخاص مانند افترا، مطالب کافي گنجانده نشده است . از اين رو ،اغلب دانش آموختگان حقوق، در تشخيص مصداقهاي نشر اکاذيب با مشکل مواجهند همين طور اغلب قضات کيفري نيز در تشخيص قضايي خود از نشر اکاذيب تفسيرها و يا برداشتهاي متفاوت و خلاف قانون دارند.این پژوهش ابتدا به تعاریف و کلیات پرداخته، سپس هتک حرمت و نشر اکاذیب را هر کدام به تنهایی بررسی می کند. آنگاه درصدد بررسی حقوقی جرم است و در این مبحث عنصر قانونی، مادی و معنوی جرم بررسی می شود که در ضمن بیان عنصر قانونی ابهامات موجود را بیان می دارد. آنگاه به مقایسه جرم هتک حرمت و نشر اکاذیب رایانه ای با توهین و و افترا و قذف می پردازد. منابع قابل استفاده در این پایان نامه اسناد و قوانین حقوقی مربوط به بحث نشر اکاذیب در جرایم رایانه ای و منابع فقهی موجود در کشور جمهوری اسلامی ایران و همچنین روش تحقیق ،روش تجزيه و تحليل داده ها از طريق روش تحليلي استنباطي است.و به این نتیجه برسیم که اولا، شناخت مصادیق جرم نشر اکاذیب رایانه ای و اینکه چه عمل و اعمالی مشمول این جرم می شوند. ثانیا ،اینکه از لحاظ آماری بدانیم که میزان ارتکاب جرم نشر اکاذیب رایانه ای در کشور در چه رتبه ای در میان جرائم برخوردار است.ثالثا اینکه بدانیم چند درصد اشخاص حقیقی و چند درصد اشخاص حقوقی مبادرت به جرم نشر اکاذیب رایانه ای می کنند. واژگان کلیدی: جرم-نشر و اشاعه-اکاذیب-رایانه فصل اول:
-----------
نکته مهم : هنگام انتقال متون از فایل ورد به داخل سایت بعضی از فرمول ها و اشکال درج نمی شود یا به هم ریخته می شود یا به صورت کد نمایش داده می شود ولی در سایت می توانید فایل اصلی را با فرمت ورد به صورت کاملا خوانا خریداری کنید: سایت مرجع پایان نامه ها (خرید و دانلود با امکان دانلود رایگان نمونه ها) : elmyar.net **************** کلیات تحقیق 1-1-مقدمه پیشرفت تکنولوژی و علم و دست یابی بشر به فناوری اطلاعات و استفاده از رایانه و پیدایش دنیای مجازی دارای پیامدهای مثبت و منفی فراوانی برای بشر بوده است. از جمله پیامدهای منفی آن، پیدایش جرایم رایانه ای بوده است. در مورد جرایم رایانه ای تعاریف متعددی ذکر شده است برخی از این تعاریف عباتند از : پليس جنایي فدرال آلمان در تعريفي از جرایم رایانه ای این چنین اعلام داشته است: «جرم رایانه ای در برگيرنده همه اوضاع و احوال و كيفياتي است كه در آن شكل هاي پردازش الكترونيك دادهها، وسيله ارتکاب و يا هدف يك جرم قرار گرفته است و مبنايي براي نشان دادن اين ظن است كه جرمي ارتكاب يافته است.کمیته اروپایی مسایل جنایی در شورای اروپا : در سال 1989 گزارش کاری بیان کرد که در آن یکی از متخصصان چنین تعریفی ارایه کرده است: «هر فعل مثبت غیر قانونی که رایانه، ابزار یا موضوع جرم باشد. یعنی به عبارت دیگر هر جرمی که ابزار یا هدف آن تاثیر گذاری بر عملکرد رایانه باشد.پروفسور شیک یکی از حقوقدانان اتریشی در تعریف جرم رایانه ای بیان می دارد: «جرم رایانه ای به هر عمل مجرمانه ای گفته می شود که در آن رایانه، وسیله یا هدف ارتکاب جرم باشد. در ايالات متحده آمريكا تعريف وسيعي از جرم رايانهاي به عمل آمده مبني بر آنكه: «هر اقدام غيرقانوني كه با يك رايانه يا به كارگيري آن مرتبط باشد را جرم رايانهاي ميگويند. يا هر اقداميكه به هر ترتيب با رايانه مرتبط بوده و موجب ايجاد خسارت به بزه ديده شود و مرتكب از اين طريق منافعي را تحصيل كند، جرم محسوب ميشود.در کانادا نیز در تعریف جرایم رایانه ای این چنین بیان شده است: «جرم رایانه ای شامل هر فعالیت مجرمانه ای است که در برگیرنده کپی، استفاده، جابجایی، مداخله، دسترسی یا سوء استفاده از سیستم های رایانه ای، عملکرد رایانه، داده ها یا برنامه های رایانه است.در حقوق ايران، نه در قانون تجارت الكترونيك و نه در قانون جرايم رايانهاي مصوب 11/11/1388 هيچ تعريفي از اين مفهوم ارایه نشده است. شايد دليل آن اختلافات مبنايي است كه ميان حقوقدانان از تعريف جرايم رايانهاي وجود دارد. اما ميتوان به عنوان نمونه تعريف زير را ارایه كرد :آن دسته از جرايميكه با سوءاستفاده از يك سيستم رايانهاي برخلاف قانون ارتكاب مييابد جرايم رايانهاي نام دارد. البته اين دسته از جرايم را ميتوان شامل جرايم سنتي كه به واسطه رايانه صورت ميگيرد از قبيل كلاهبرداري و سرقت و نيز جرايم نو ظهوري كه با تولد رايانه پا به عرصه حيات گذاشته اند دانست، مانند جرايم عليه صحت و تماميت دادهها» در كتاب قانون مجازات اسلامي در قسمت جرايم رايانه اي، مجازات هتك حيثيت و نشر اكاذيب طبق مواد ذيل بيان شده است: ماده (16) هركس به وسيله سيستمهاي رايانهاي يا مخابراتي، فيلم يا صوت يا تصوير ديگري را تغيير دهد يا تحريف كند و يا با علم به تغيير يا تحريف منتشر كند، به نحوي كه عرفاً موجب هتك حيثيت او شود، به حبس از نود و يك روز تا دو سال يا جزاي نقدي از پنج تا چهل ميليون ريال يا هر دو مجازات محكوم خواهدشد. تبصره ـ چنانچه تغيير يا تحريف به صورت مستهجن باشد، مرتكب به حداكثر هر دو مجازات مقرر محكوم خواهدشد. ماده (17) هركس به وسيله سيستمهاي رايانهاي يا مخابراتي صوت يا تصوير يا فيلم خصوصي يا خانوادگي يا اسرار ديگري را بدون رضايت او منتشر كند يا در دسترس ديگران قرار دهد، به نحوي كه منجر به ضرر يا عرفاً موجب هتك حيثيت او شود، به حبس از نود و يك روز تا دو سال يا جزاي نقدي از پنج تا چهل ميليون ريال يا هر دو مجازات محكوم خواهد شد. . ماده (18) هر كس به قصد اضرار به غير يا تشويش اذهان عمومي يا مقامات رسمي به وسيله سيستم رايانه يا مخابراتي اكاذيبي را منتشر نمايد يا در دسترس ديگران قرار دهد يا با همان مقاصد اعمالي را برخلاف حقيقت، رأساً يا به عنوان نقل قول، به شخص حقيقي يا حقوقي يا مقامهاي رسمي به طور صريح يا تلويحي نسبت دهد، اعم از اينكه از طريق ياد شده به نحوي از انحاء ضرر مادي يا معنوي به ديگري وارد شود يا نشود، افزون بر اعاده حيثيت به حبس از نود و يك روز تا دو سال يا جزاي نقدي از پنج تا چهل ميليون ريال يا هر دو مجازات محكوم خواهد شد. 1-2- بيان مسأله یکی از جرائمی که در قانون مجازات اسلامی به آن اشاره شده است جرم نشر اکاذیب است که در این قانون نشر اکاذیب به همراه هتک حیثیت آمده است.یکی از موارد جرم نشر اکاذیب نشر اکاذیب رایانه ای است. یعنی اینکه شخصی عمداً و عامداً و از روی سوء نیت اخبار دروغ و خلاف واقع را به قصد اضرار به غیر یا تشویش اذهان عمومی یا مقامات رسمی توسط رایانه در اینترنت و دنیای مجازی منتشر کند و به شخص مورد نظر نسبت دهد. این جرم نیز مانند جرایم دیگر دارای سه عنصر قانونی، مادی و معنوی می باشد به طوریکه عنصر قانونی جرم نشر اکاذیب رایانه ای،
فصل پنجم قانون جرایم رایانه ای ایست که قانونگذار طی سه ماده و یک تبصره در شماره های 16و17و18 به آن پرداخته است. رکن و عنصر مادی جرم نشر اکاذیب رایانه ای همان نسبت دادن و نشر دادن خلاف واقعیت به شخص حقیقی یا حقوقی یا مقامات رسمی است که با این رفتار و اعمال توسط عامل مشمول اطلاق این جرم به خود می شود. عنصر روانی یا معنوی جرم نشر اکاذیب رایانه ای آن سوء نیت عامی است که مرتکب باید بداند و عالم باشد که امری بی اساس و دروغ و کذبی را دارد به شخص حقیقی یا حقوقی نسبت می دهد و مرتکب علاوه بر سوء نیت عام دارای سوء نیت خاص که همان قصد اضرار به غیر و تشویش اذهان عمومی یا مقامات رسمی است را داراست. در جرم نشر اکاذیب رایانه ای مرتکب نیاز به یک قصد و انگیزه مشخص که همان نسبت دادن دروغ و کذب و عمل خلاف واقع است را باید داشته باشد. این جرم در قانون مجازات اسلامی در ماده 698 آمده بود و همچنین در قانون مجازات اسلامی سال 1392(جدید) در ماده 744 تحت عنوان هتک حیثیت و نشر اکاذیب و همچنین در مواد 745 و746 با یک تبصره در فصل پنجم قانون جرایم رایانه ای آمده است. ما در این تحقیق در صدد بررسی جرم نشر اکاذیب رایانه ای و مصداق های احکام و قواعد ناظر بر این جرم و تشریح جوانب و شرایط لازم برای به وقوع پیوستن و ثابت شدن این جرم هستیم. ماده 698 ، داراي دو عنوان مجرمانه مستقل با عنصر رواني از حيث سوءنيت خاص مشترک و مجازات قانوني يکسان است. الف ـ نشراکاذيب . ب ـ نسبت خلاف حقيقت دادن به اشخاص . بنابراين در عنصر مادي و بخشي از عنصر رواني اين دو جرم (سوءنيت عام) بين اين دو عنوان مجرمانه تفاوت وجود دارد. «قصد اضرار به غير»يا «تشويش اذهان عمومي يا مقامات رسمي»، به عنوان سوءنيت خاص ، بخشي از عنصر رواني هر دو جرم است با اين توضيح که براي تحقق ارکان هر يک از اين دو جرم سواي عنصر مادي و سوءنيت عام از عنصر رواني خاص هر يک ، وجود سوءنيت خاص در قالب« قصد اضرار به غير» و يا «قصد تشويش اذهان عمومي يا مقامات رسمي» شرط است. اما تحقق اضرار به غير يا تشويش اذهان به عنوان نتيجه عمل مجرمانه درهر دو مورد شرط نيست و چنين برداشتي از قيد عبارت «اعم از اين که از طريق مزبور به نحوي از انحا ضرر مادي يا معنوي به غير وارد شود يا نه» مستفاد ميشود. همان طوري که درنشر اکاذيب «اعمال معيني به شخص يا اشخاص نسبت داده نميشود بلکه اخبار و مطالبي بياساس به طور کلي اظهار ميشود». هر چند اين جز ماده «بند الف ماده 269 مکرر قانون مجازات عمومي سابق با قسمت اول ماده 698 قانون فعلي ـ با افزودن کلمات نامه يا شکواييه به آن ـ » به طور کلي مي تواند شامل نسبت دادن اعمال غير واقعي به شخص يا اشخاص معيني نيز باشد ولي قانونگذار اين نوع را از اصل موضوع جدا کرده و مستقلاً «در قسمت دوم ماده» مورد حکم قرار داده است. بنابراين شخصي که با قصد اضرار به غير و تشويش اذهان عمومي يا مقامات رسمي و به وسيله مراسلات ،به دروغ شايع نمايد. در فلان شهر يکصد نفر در اثر ابتلا به آنفلوآنزاي خوکي جان خود را از دست دادهاند ، آن عمل مصداق نشر اکاذيب است و همين طور است اگر با همان مقاصد شايع سازد خزانه دولتي خالي شده است . اما اگر شخصي به قصد اضرار به غير و يا تشويش اذهان عمومي ، برخلاف حقيقت و به انگيزه رأي ندادن مردم به يک کانديداي انتخاباتي« که اين انگيزه به عنوان قصد اضرار نيز به شمار ميآيد»اعلام کند او داراي سه زن صيغهاي است، عمل مرتکب مصداق «نسبت دادن برخلاف حقيقت به اشخاص » محسوب ميشود نه نشر اکاذيب. همين طور چنانچه، نشريهاي انتشار مجدد نشريه محلي ديگر را اگر چه با نقل قول و تلويجاً «با اشاره بدون ذکر نام» به عنوان «تريبون بيگانگان» خوانده و گردانندگان آنرا به تبليغ به نفع دولتهاي بيگانه متهم نمايد. عملش مصداق جزء دوم ماده 698 ميباشد.هرچند درمتن ماده کلمات «اکاذيب» و «اعمال» به صورت جمع آمده ، منظور ، نوع آن امور است و به يک کذب و يک عمل هم صدق ميکند (3). در مورد نشر اکاذيب از نظر عنصر مادي وسايل ارتکاب جرم مانند ، نامه يا شکواييه يا مراسلات يا . . . احصاء شده و ميتوان اين گونه استنباط کرد که اظهارات شفاهي از شمول ماده خارج است اما درمورد جزء دوم «نسبت دادن اعمال برخلاف حقيقت به اشخاص» ظاهراَ مي توان اين اعمال را شفاهي نيز مانند نطق دريک سخنراني به اشخاص نسبت داد . از نظر عنصر رواني، احراز سوءنيت عام «اراده خودآگاه در ارتکاب عمل مجرمانه» و سوءنيت خاص شرط تحقق هر دو جرم است. اما چنانچه مرتکب با وجود دارا بودن سوءنيت عام «آگاهي به کذب بودن مطلب يا مورد اسناد و عمد درنشر يا نسبت دادن آن» فاقد سوءنيت خاص «قصد اضرار به غير يا تشويش اذهان عمومي يا مقامات رسمي» باشد مرتکب نشر اکاذيب و يا جرم موضوع جزء دوم ماده 689 نشده است. اما عدم مجرميت مرتکب، هميشه ملازمه با عدم مسؤوليت مدني وي ندارد و چنانچه عمل وي موجب ورود خسارت مادي يا معنوي شود اين خسارت در قالب مقررات مسؤوليت مدني و ديگر مقررات قابل رسيدگي است . قانونگذار همانند روال معمول در اغلب واژههاي جزايي، عبارات « تشويش اذهان عمومي» را تعريف ننموده است اما به نظر ميرسد کاربرد قضايي اين عبارت بايد از معنا و مفهوم لغوي و عرفي آن دور باشد . هر چند «تشويش اذهان عمومي» به عنوان نتيجه عمل مجرمانه شرط نيست و تنها وجود قصد اضرار به غير يا تشويش اذهان عمومي در زمان ارتکاب عمل نشر اکاذيب کافي است اما قاضي کيفري براي تشخيص اين موضوع «احراز سوء نيت خاص قصد تشويش اذهان عمومي» بايد تأثير عرفي عمل مرتکب را در مشوش کردن يا نا آرام نمودن افکار عمومي قبل از صدور رأي، مورد ارزيابي قرار دهد به ويژه اين که از نظر اصول جزايي ، اصل بر وجود چنين قصدي نيست. مرجع تعقيب يا صدور حکم بايد وجود سوءنيت را در زمان ارتکاب عمل مادي جرم، اثبات نمايد. بنابراين چنانچه عمل مرتکب ميتوانسته موجب تشويش و يا ناآرامي شود بعيد است بتوان پذيرفت صرف تشخيص قاضي به معناي تشخيص «عرفي» اين موضوع است. زيرا عدم تأييد رأي قاضي از نظر افکار عمومي، مباني توجيه قضايي مجرميت مرتکب را با اشکال مواجه مينمايد.از اين روي اظهارنظر هيأت منصفه درنشراکاذيب مطبوعاتي ـ البته با ترکيبي مردمي و به عنوان نماينده افکار عمومي ميتواند نقش موثر و عادلانهاي را در تشخيص مجرميت و يا برائت متهم ايفاء نمايد ، زيرا درقالب بررسي و اظهار نظر هيأت منصفه ، توجه به اين موضوع ـ اين که متهم قصد تشويش اذهان عمومي داشته يا نه ـ ميتواند در تصميم هيأت منصفه و رأي قاضي مؤثر واقع شود اما درنشر اکاذيب خارج از مصاديق جرايم مطبوعاتي، اين معضل همچنين باقي است. 1-3- اهمیت و ضرورت تحقيق با توجه به پیشرفت روز افزون فن آوری و به تبع آن پیشرفت و به روز شدن جرائم علی الخصوص جرائم رایانه ای می طلبد ابهامات قانونی که قانون گذار می بایست بیشتر به آن می پرداخت بازگو و مورد تجزیه و تحلیل و نتیجه گیری قرار می گرفت. تحقیق کنونی در صدد است به زبان ساده و شیوا جرم نشر اکاذیب رایانه ای را مورد بحث و بررسی قرار دهد که از این حیث تا آنجا که بنده اطلاع دارم تحقیقی به این شکل و سبک و سیاق انجام نشده است. 1- شناخت مصادیق جرم نشر اکاذیب رایانه ای و اینکه چه عمل و اعمالی مشمول این جرم می شوند. 2-اینکه از لحاظ آماری بدانیم که میزان ارتکاب جرم نشر اکاذیب رایانه ای در کشور در چه رتبه ای در میان جرائم برخوردار است. 3-اینکه بدانیم چند درصد اشخاص حقیقی و چند درصد اشخاص حقوقی مبادرت به جرم نشر اکاذیب رایانه ای می کنند. 1-4- مرور ادبیات و سوابق مربوطه در ارتباط با موضوعات مشابه رساله چندین مقاله و فارسی و مقاله وکتاب عربی وجود دارد، که هر کدام به جهاتی به موضوع مورد نظر اشاره کرده اند. به این صورت که در مقالات فارسی با نشر اکاذیب رایانه ای , بیشتر یا به بیان کلیات مذکور در این رابطه پرداخته شده و منابع عربی نیز موضوع را به نحو جامع بررسی نموده و از دید مورد نظر در این پژوهش بررسی نکرده اند.اما با این حال سعی بر آنست که در مسائل و مباحث مرتبط در این رساله تا حد مقدور مورد استفاده قرار گیرند و در ذیل اختصار به بیان برخی از آن ها می پردازیم. 1- ( عمیدی، محسن، پایان نامه، مطالعه تطبیقی جرایم رایانه ای از دیدگاه فقه و حقوق کیفری ایران، دانشگاه علوم تحقیقات،1390): اینترنت می تواند یکی از مصادیق ماده 699 قانون مجازات اسلامی باشد، چون در آن ذکر شده است: "... به نحوی متعلق به او قلمداد نماید." و قید به نحوی بسیار کلی و جامع است، یعنی قانونگذار هر کسی از هر راهی که چنین جرمی را مرتکب گردد، مجازات می کنند و امروزه از طریق اینترنت ارتکاب چنین جرمی ممکن است و صورت گرفته است. اساسا با این قید مذکور ماده فوق مفهومش بر اتهام اینترنتی بار می شود و تهمتی اینترنتی یکی از مصادیق آن محسوب می شود. ماده 700 قانون مجازات اسلامی هم نیز شامل هجو اینترنتی می شود از طریق اینترنت یا در اختیار داشتن آدرس های الکترونیکی داده هایی را که از هجویات باشند، پست (E-mail) نماید و با این عمل فردی را متهم به امور غیر واقع نماید. نکته دیگری که می بایست مطرح گردد این است که این مواد قانونی که ذکر شد، بیشترین مصادیقش مطبوعات، جراید و صدا و سیما بوده است. امروزه شبکه اینترنت که هدفش اطلاع رسانی است، در دایره مطبوعات وزیر مجموعه جراید بوده و می توان گفت که اگر مواد قانونی موجود شامل جراید و روزنامه ها باشد، پس شبکه اینترنت نیز می تواند در دسته جراید قرار گیرد و مشمول احکام آن گردد. پس می توان گفت: الف) توهینی که از طریق اینترنت صورت می پذیرد، جرم است. ب) هر جرم درخور کیفر و مجازات می باشد. پس: توهینی که از طریق اینترنت صورت می پذیرد به خاطر جرم بودن در خور کیفر و مجازات می باشد، با توجه به تعریف فقهی که از جرم ارائه شده است، عناصر و شرایطی را که یک جرم دارد، کاملا منطبق این مورد می باشد. پس هر کسی (انسان عامل، بالغ، مختار و قاصد) از طریق اینترنت دشنام بدهد، یا عملی را انجام دهد که دیگری را متهم به اموری نماید که شرع ممنوع گردانیده است و صحت و سقم این نسبت ناروا را نتواند ثابت کند، جرم محسوب شده و درخور مجازات می باشد . 2- .( بای، حسین علی و پور قهرمان، بابک، بررسی فقهی حقوقی جرایم رایانه ای، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، چاپ اول، 1388، قم): امروزه از طریق رایانه هتک حرمت و آزار و اذیت به شیوه های گوناگون و متعدد صورت می پذیرد که نمونه هایش ذکر شده است و می توان چنین آزار و اذیت ها و هتک حرمت ها را مورد مجازات مناسب قرار داد، چه بسا برخی از این هتک حرمت ها را موجب ترک وطن، انصراف از دانشگاه و استعفا از کار و شغل شده و باعث طلاق زوجین گشته و مشکلات عدیده دیگری را نیز به وجود آورده است.حرمت شرعی بهتان و کذب و به طریق اولی اشاعه و نشر مطالب کذب از مسلمات فقه بوده و روایات متواتری بر آن دلالت دارد. از روایات مربوط به حرمت ایذای مومن ، حرمت استخفاف مومن و اذلال مومن ، و ... نیز فی الجمله می توان حرمت نشر اکاذیب را به دست آورد. 3-.(دكتر حسين مير محمد صادقي، جرايم بر عليه اشخاص ، ص 470، 1390 ): در مورد قابل گذشت بودن يا نبودن اين جرم ، اداره حقوقي قوه قضائيه طي يك نظريه مشورتي آن را ، چنانچه متوجه شخص يا اشخاص معين باشد ، حق الناس و قابل گذشت و در غير اينصورت غير قابل گذشت دانسته است. چند سال بعد همين اداره ، طي نظريه دیگري ، اين جرم را از زمره جرايم عمومي و خارج از شمول ماده 159 قانون تعزيرات سابق دانسته است. در حال حاضر نيز ، بر اساس ماده 727 قانون تعزيرات مصوب 1375 ، اين جرم از زمره جرايم قابل گذشت و داراي ماهيت خصوصي دانسته شده است . جناب آقاي دكتر حسين مير محمد صادقي منعقد است كه موضع اتخاذ شده در اولين نظريه مشورتي فوق الذكر بهترين موضع در اين ميان بوده است ، زيرا برخي از انواع اشاعه اكاذيب موجب افراد فرد يا افراد معين مي باشد . در اين موارد ماهيت خصوصي براي اين جرم قائل شدن معقول است . لكن در مواردي كه بدون ورود ضرر به شخص يا اشخاص معين اذهان عمومي مشوش مي شود ، بهتر بود كه مقنن اين جرم را از ماهيت عمومي برخوردار مي دانست. 4-.( مرشدی نیا، محمد رضا، رایانه و معضلات آن، چاپ اول، تهران، ص125 ): موضوع بزه نشر اکاذیب رایانه ای ، امنیت همگانی و امنیت فردی است. امنیت فردی در جایی است که رفتار مرتکب نسبت به اشخاص با قصد اضرار، صورت می گیرد و در جایی که نسبت به مقامات و حتی اشخاص حقوقی با قصد تشویش اذهان عمومی صورت می گیرد، امنیت همگانی لطمه می بیند. در ماده 18 قانون جرایم رایانه ای سه رفتار مطرح شده است: اول نشر اکاذیب که به معنای پخش کردن دروغ در فضای سایبر است. دوم در دسترس دیگران قرار دادنِ محتوای دروغ وسوم نسبت دادن یک چیز یا رخداد دروغ وخلاف حقیقت به دیگری .تفاوت انتشار دروغ با نسبت دادن دروغ به دیگری در این است که انتشار دروغ به طور کلی. نسبت به شخص خاصی نیست اما در نسبت دادن، یک شخص حقیقی یا حقوقی یایک مقام شناخته شده مد نظر است. برای تحقق این بزه، نتیجه خاصی مدنظر نیست یعنی اعم از اینکه به نحوی از ضرر مادی یا معنوی به دیگری وارد شود یا نشود، با وجود سایر شرایط، جرم محقق است 1-5- اهداف تحقيق بررسی وشناخت مصداق های جرم نشر اکاذیب رایانه ای . بررسی نحوه و چگونگی مجازات محکومین به جرم نشر اکاذیب رایانه ای و رابطه جرم با شدت مجازات . 1-6- سؤالات تحقیقجرم نشر اکاذیب رایانه ای از جرایم مطلق است یا مقید؟ اگر متهم در جرم نشر اکاذیب وقایعی را در مورد شخصی در فضای اینترنت قرار دهد که واقعیت داشته باشد آیا به اتهام نشر اکاذیب رایانه ای قابل تعقیب است؟ کدام دادگاه صالح به رسیدگی در جرم نشر اکاذیب رایانه ای است؟ 1-7- فرضيههاي تحقیق1- جرم نشر اکاذیب رایانه ای از جرایم مطلق است و مقید به حصول نتیجه نیست. 2- شخص متهم باید کذب و امری خلاف واقعیت را منتشر کند و چنانچه واقعیتی را انتشار داد من باب جرم نشر اکاذیب رایانه ای قابل مجازات نیست . دادگاهی صالح به رسیدگی است که بزه دیده درآنجا سکونت دارد. . 1-8- تعريف واژهها و اصطلاحات 1-8-1-تعریف جرمجرم در لغت به معناي «گناه» آمده است. و در اصطلاح، علي رغم تعاريف زيادي كه از جرم شده هنوز هم اين موفقيّت بدست نيامده تا از جرم، آنچنان تعريفي به عمل آيد كه مورد قبول همگان قرار گيرد و در زمان و مكان واجد ارزش باشد و دليل اين امر نيز اين است كه پديدۀ جرم بر حسب دانشمندان و محققان داراي مباني و صور گوناگون بوده، به سخني ديگر، آنچه كه از نظر يكي جرم محسوب ميشود بر حسب ديگري نه تنها ممكن است عنوان جرم به خود نگيرد، بلكه امكان دارد كه حتي عملي پسنديده به شمار آيد(شامبياتي، هوشنگ، حقوق جزاي عمومي، تهران، نشر ژوبين، آذر 84، چاپ دوازدهم، ج اول، ص 213 ). 1-8-2- تعریف نشر و اشاعه اکاذیبانتشار و اشاعه با سوء نیت اخبار دروغ و وقایع خلاف به قصد اضرار به غیر یا تشویش اذهان عمومی یا مقامات رسمی را نشر اکاذیب گویند. به عبارت دیگر، مقصود از اشاعه اکاذیب آن است که مرتکب مطالب و کارهایی را که می داند حقیقت ندارد، عامداً علیه شخص حقیقی یا حقوقی یا مقامات رسمی شایع و اظهار کند و بدون این که اعمال معینی را به افراد معینی نسبت دهد، اخبار یا مطالب بی اساس و دروغ را بیان کند(شکری، رضا و قادر، سیروس، قانون مجازات اسلامی در نظم کنونی، جعفری لنگرودی، ترمینولوژی حقوق).
